www.steTUSkop.com ; TIP ve TUS'un MERKEZi ! Doğruların TEK Adresi !

Geri git   www.steTUSkop.com ; TIP ve TUS'un MERKEZi ! Doğruların TEK Adresi ! > MEDİKAL / BİLİMSEL > Medikal ve Bilimsel İçerik > Tıbbi Konu Tartışmaları

6098 (0 Kayıtlı Ve 6098 Misafir Üye Bulunmaktadır.)
Anasayfa İletişim TUS Güncel TUS Dersaneleri TUS Hazırlık Yabancı Dil ve TUS Mecburi Hizmet YDUS Tus Rehberi DUS
Cevapla
 
Seçenekler Stil
Alt 07-18-2011, 07:45   #1
aerol
Popüler Üye
 
Üyelik tarihi: 06.05.10
Mesajlar: 2.650
Tecrübe Puanı: 583
aerol is just really niceaerol is just really niceaerol is just really niceaerol is just really nice
Standart Alkol dışı madde kullanımı ve bağımlılığı

ALKOLDIŞI MADDE KULANIMI VEBAĞIMLILIĞI

Prof.Dr.Yıldırım B.DOĞAN
Ankara Bilim Platformu – Ankara Üniv. Tip Fak.Psikiaytri A.D
ybdogan@yahoo.com
Giriş
Alkoldışı madde kullanımı bir ülkeden diğerine değişen,yerel ve küresel değişmelerden doğrudan etkilenen bir örüntü olarak dikkatiçekmektedir. Alkoldışı madde kullanımında maliyet ve temin edilebilirlik kullanım yaygınlığını; değişensosyokültürel ve sosyopsikolojik yüklemler de kullanım biçimlerinietkilemektedir.
Avrupa odaklı bir tarih turu şunaişaret etmektedir: 1960’lı yıllarda batı dünyasında “karşıkültür” diye anılantoplumsal tepkisellik Esrar ve Hallusinojen grubu maddelerin kullanımınıgündemlemiştir. 1970’li yılların başından itibaren 1980’li yılların başınakadar alkoldışı madde kullanımı dünyasına Eroin kullanımı (özellikle sigaragibi içilerek) egemen olmuş ve 1980’li yılların sonuna gelindiğinde batıdünyası Kokain’le yeniden tanışırken 1990’lı yıllar Kokainle başlamı,ş Ekstazi(MDMA) ile devam etmektedir. Kokainin yeniden gündemlenmesi sonucu Amfetaminkullanımı da gündemlenmiş olmaktadır. Son yıllarda benzodiazepin, temazepam vebuprenorfin gibi reçeteli ilaçlara yönelik talep artışı dikkat çekmektedir.
ILO’(Uluslararası ÇalışmaÖrgütü)nun bir raporunda madde kullanımının belli ülkelerle sınırlı olmadığıifade edilerek işin içine katılan ülkeler; üreten-temineden / geçişyapılan / tüketilen-hedef ülke olmak üzere gruplandırılmaktadır.Ancak bu kesinlemesine bir ayrım olamaz çünkü aslolan maddenin tüketilmesi olupbu maddelerin varolduğu/ üretildiği/ bulunduğu ülkeler eşdeğer ağırlıkta birsorunla yüzyüzedir. Uluslararası ilişkilerin sahip olduğu çok özel dinamiknedeniyle devletten devlete değişen anlayışlar ve bu anlayışların yansıdığıfarklı hatta çelişen politikalara tanık olmaktayız.
Küresel nitelikli en önemli ve enbüyük örgüt olan Birleşmiş Milletler Örgütü andığımız bu gözlemlerin sonucundabundan yaklaşık 12 yıl önce 1988’de,Birleşmiş Milletlet Bağımlılık MaddeleriAntlaşmasını (United Nations Convention on Drug Trafficking) imzaya açmışve üye ülkelerin imza atmanın ötesinde bu antlaşmaya uyma konusunda kendiülkelerindeki ulusal meclislerin onayını alarak yasal değişiklikleri bir anönce hayata geçirmesini istemişti. Dolayısıyla konuya ilgi duyan tüm ülkelerböylesi antlaşmalar aracılığıyla biribirini aynı zamanda denetlemektedirler.
Bugün ülkemizden GüneydoğuAsya-Avrupa güzergahındaki ‘anahtar transit ülke’ diye bahsedilmekte ve gerekdış pazar gerekse iç pazara yönelik olarak Baz Morfinin işlendiği en önemliülke olduğu belirtilmektedir. Ülkeye ulaşan esrar ve eroinin geçişinin yarısıkara diğer yarısı da deniz ve hava yolu ile olmakta, Marmara Bölgesi veözellikle İstanbul birinci derecede öncelikli alanlar olarak değerlendirilmektedir.
1995 yılında Türkiye’de yakalananEroin miktarı 3(üç) ton;Kokain 56(ellialtı) kilo;Asetik Anhidrit(morfini eroinidönüştürmede kullanılan kimyasal) miktarı ise 53(elliüç) tondur.Esrar,afyon vebaz morfin için bildirilen toplam miktar 16(onaltı) tondur. Türkiye’den transitgeçen eroin ve morfin miktarı ile ilgili olarak DEA’nın(Drug EnforcementAdministration) yaptığı tahminin 4-6(dört-altı) ton olduğu gözönüne alınırsaülkemiz için önemsenmesi gereken bir sorunla yüzyüze olduğumuz aşikardır.

Etiyoloji
Alkoldışı madde kullanımınıirdelerken üç kullanım biçemi dikkat çekmektedir:
· Denemekiçin (experimental)
· Eğlenmekamaçlı (recreational)
· Dürtüselolarak (compulsive)


Her üç kullanım biçiminin taşıdığı toplumsal ve ruhsalyüklülük, aileden çevreye sürüp giden devamlılıkta ödüllenen ve cezalandırılandavranışlar gibi pek çok şey alkoldışı madde kullanımını; belli yerleşimbirimlerinde, belli zamanlarda bellibireyler için kaçınılmaz biçimde gündemlemektedir.
Nasıl başlarsa başlasın; madde kullanımını maddebağımlılığına dönüştüren katılımcı değişkenler kullanılan maddenin farmakolojiközelliğinden kullanan kişinin kişiliğine ve biyolojik yapısına, sosyokültürelyapılanmasına bağlı olarak çok boyutlu bir ‘heterojenite’ sergilemektedir.
Alkol kullanımı için tartıştığımız etiyolojik hususlarıalkoldışı maddeler için de tartışabiliriz. Önemli farklılık, alkoldışımaddelerin kullanımı toplumsal kabul görmemekte ve çoğu yerde “yasadışı” ilanedilmektedir. Bu durum temin etme ve ulaşma değişkenlerine boyutlu olarak ‘suç’kavramını etkilemekte etiyolojide nedensellik arayışı daha da zorlaşmaktadır.
Tüm bu nedenler göz önüne alındığında; alkoldışı maddebağımlısı tıbbi yardım talebi açısından farklı beklenti ve ihtiyaçlara sahipbirey demektir. Hekimin bu tür insanlara yöneliminde aynen alkolde olduğu biryana ayrıca dikkate almak zorunda kalacağı başka hususlar da vardır.
1993 yılında İngiltere’de tedavi talebi açısındanalkoldışı madde kullanıcısı şu ayrıntılara bağlı olarak değerlendirilmektedir.

Bağımlı Kullanıcı
Düzenli olarak madde kullanan ve madde bulamazsa kesilmekrizi geçiren kişidir. Kesilme ile gelişen belirtileri ve buna çerçeveoluşturan gerek ruhsal gerekse bedensel karakteristikleri belirleyen husus kullanılan maddedir.
İnjektör Kullanımı
İğne kulanımı bireysel sağlık açısından önemli risklerigetirirken iğnenin paylaşımı, madde kulanım boyutu yanısıra HIV, Hepatit C,Cinsel Hastalıklar vs. olmak üzere kapsamlı sorun yumağına işaret etmektedir.
İntoksike Kullanıcı
Kişinin kendilik değerinde azalma, toplumdışı kalma,psiyatrik morbid durumlar vb.nedenlerle oluşan intihar düşüncesi sıklıklayinelenen intoksikasyon sorunları ile kendini gösterebilir. Doz aşırılığıölümlerinin hepsi intihar amaçlı değildir.
Kullanıcıda kesilme
Başlıbaşına önem taşıyan tıbbi bir sorundur. Tıbbimüdahale mutlak gerekmektedir. Düzenli madde kullanan bir bağımlının; maddebulamadığı her hangi bir anda ve yerde başına gelebilecek bu durum, kendininbeklediği ve planladığı bir gelişme değildir. Hekimin bunu göz önündebulundurması gerekmektedir.
Alkoldışı Madde ve Eş-Hastalanma
Apseden septisemiye,endokarditten Hepatit B enfeksiyonunageniş bir açılımı vardır. HIV, Hepatit C infeksiyonları, depresyon ve kronikhastalık yaşantısı üzerinde durulacak konu başlıklarına işaret etmektedir.
Risk taşıyan Birey
Birinci basamak işlevlerinden biri de, kullanımbiçemlerine bakarak deneysel ya da eğlence amaçlı kullanım öyküsü olanbireylerin ele alınışında sergilenecek özen ve dikkattir. Gerçek anlamda korumave önleme buna bağlıdır.
İyileşen Bağımlı
İyileşen bağımlının topluma kazandırılacak biçimdeesenlendirilmesi (rehabilitasyon); toplumla hastane arasındaki geçişin kurumsal planda kademeli bir biçimdedoldurulması ve işlerlik kazanmasına bağlıdır.
Bu hususlar alkoldışı madde kullanım ve bağımlılıksorununun tanım ve tarifinden başlayarak kişinin değerlendirilmesi vetedavisinde hekime yol gösterecek temel becerilere ve buna eşlik eden düşünselyapılara işaret etmektedir.




Opyat tipi bağımlılık:
Medikal olarak tedavi amacıyla kullanılageldiğinibildiğimiz en eski maddelerden biri de afyondur. (MS 1.yy) Afyon içmetekniğinin gelişmesiyle kötüye kullanıma dair ilk bildirimlerin ortaya çıkışıise 17.yy’a rastlamaktadır.Iyatrojenik bağımlılığın (afyon tentürü) bildirimiise 19.yy’da olmuş yine ayni çağda morfinin izolasyonu / hipodermik iğneninbulunuşu gibi gelişmelerle IV kullanımı ve bağımlılığı gündeme gelmiştir.


Opyat grubu:
a. doğal opyum alkoloidleri: morfin/ kodein / papaverin
b. yarı sentetik bileşikler : eroin
c. sentetik bileşikler : metadon

Bu grup maddelerin kullanımında değişik yollar vardır;p.o, toz veya kristalleri burun yolu ile çekmek,sigara olarak içmek,yanmaktaolan eroin dumanının inhalasyonu,İM/İV/SC injeksiyon gibi. Opyat grubu maddeleriçinde bağımlılık potensi açısından referans madde morfindir.Morfininbağımlılık potensi 1 kabul edilirse;eroin morfinin 2.5 katı,metadon isemorfinin 4 katı civarında bağımlılık potensine sahiptir. Bu maddelere sonderece hızlı biçimde tolerans geliştiğini bilmekteyiz.

etki meknizması:
SSS’de spesifik olarak opyatların bağlandığı reseptörlerLocus Coureleus çevresinde yer almaktadır.Bir anlamda duygusal yaşamın merkezidiye bildiğimiz Limbik Sistem ile yakın ilişki içindedir.Bu reseptörlerinopyatlara ve opioid peptidlere farklı afineteleri vardır.Öte yandan beynindoğal morfini diye bilinen endojenopyatlardan endorfinlerin reseptörleri de ayni alanda yayılmıştır.Peptidyapıdaki endojen opyatların diğer iki üyesinden (dinorfin’den başka) biri olanenkefalinin delta opyat reseptörüne yönelik yüksek afinetesi opyat bağımlılığını modellemekte çok işeyaramıştır.Bugün endorfin kökenli bir defektin opyat bağımlılığına predispozisyonda rolü olduğu savlanmakta vebuna ait metabolik eksikliğin, bağımlı davranışında önemli bir yeri olan, “aşerme” ye(craving) yol açtığınainanılmaktadır.
Tekrarlayıcı opyat kullanımı reseptör alanlarındaproliferasyona yol açarak reseptör aşırı duyarlığı(hipersensitivitesi)oluşturmaktadır.Reseptörde ya eksojen opyatın kesilmesi ya da antogonistlerceengellenmeye bağlı olarak opyatın bulunmaması halinde nörotransmitter üretimiartmakta ve masif nöronal belirtilerle karakterli SSS hiperaktivitesi yaniabstinens gelişmektedir.

abstinens:
Kesilme belirtileri kullanılan dozun yüksekliği ileyakından bağlantılıdır.Özellikle orta şiddetdeki kesilmelerde belirtiler ağırgeçen bir influenza gibidir.Bazan bağımlının kendi bile bunu ayırdedemez.Kesilmede en şiddetli belirti anksiyete olup tedaviye engeç yanıt verenbelirtidir.Diğer belirtiler ise;otonom disfonksiyona ait belirtilerniteliğindedir: rinore/lakrimasyon/esneme/terleme/aşerme/ ile başlar daha sonratitteme/piloereksiyon/bulantı-kusma/abdominal kramp ve yaygın ağrı biçimindedevam eder.SSS’ine ait ‘rebound eksitabilite’ nedeniyle;midriazis/taşikardi/hipertansiyon/kızarma ve istemdışı hareketler ortayaçıkmaktadır.Kesilme belirtilerinin ortaya çıkışında ilk 36-72 saat çokönemlidir.Kesilmenin seyri boyunca elektrolit denge kusurları(sıvı kaybınabağlı) ve buna bağlı kardiyovasküler kollaps riski ayrı bir önemtaşımaktadır.Belirtiler komplikasyonsuz seyrettiği sürece başlangıcındanitibaren üçüncü günden başlayarak şiddetini yavaş yavaş kaybederek ençok 10 güniçinde geçmektedir.
Opyat bağımlılığında kesilme krizine müdahalede farklıtercihler vardır.Temel yaklaşım,farmakolojik stabilizasyon rasyonelinedayanmakta olup akla gelen ilk uygulama “opyat antagonistleri”dir.Bupreparatların kullanımı ile opyat reseptörleri bloke edilmekte/ öfori duygusudenetim altına alınmaktadır.



Opyatların pekiştirici etkisinin engellenmesi ilebağımlının madde arama davranışının giderek söneceği varsayılmaktadır.Naloksanve Naltroksan klinik yararlığı kanıtlanmış iki ilaçtır.
Naloksan genellikle opyat aşırı dozu tedavisindekullanılmakta olup etki süresi 2-4 saat olduğundan uzun süreli bağımlılıktedavisinde pratik yararı azalmaktadır.Oysa Naltroksan p.o 50mg.’lık tek dozile 24 saatlik bir etkiye ulaşabilmekte ve böylelikle tedavinin süre olarakuzaması pratik değerinde azalmaya yol açmamaktadır.Ancak hepatik toksisitesi veterapötik açıdan yüksek kompliyansı gerektirmesi düşündürücüdür.Sosyal destekunsurlarına sahip/motivasyonu yüksek kişilerde işlevselliği
artmaktadır.
Bu konuda oldukça yenilikçi sayılabilecek tedavi şeması;Naltroksan ve Clonidin kombinasyonudur. Clonidin nonaddiktif ve nonnarkotik birbileşik olup kesilme döneminde kullanıldığında kesilme yaşantısınıkatlanılabilir yapmakta ve bağımlıyı 10-14 günde “drug-free”(maddeden uzak)hale getirmektedir.Bunu izleyerek verilen Naltroksan 6 ay olarak saptanan geçişdönemi boyunca kullanılmaktadır.


Opyat bağımlılığınıntedavisinde Metadon uygulaması “ikame tedavisi” anlayışına en iyi örneklerdenbiridir.Kendisi de yüksek bağımlılık potansiyeline sahip Metadon’unkullanımı,Ulusal Sağlık Sistemi içinde varedilmiş ulusal bir madde kullanımıpolitikası varsa bir anlam ifade eder yoksa ciddi sorunlara yol açan gelişmelerihazırlamaktadır.
ABD’de Metadon kullanımı öncelikle Federal sonra Eyalet özel lisanslarınıgerektirmektedir.Lisansa sahip olmak, bu konuda 1980 yılında çıkarılmış veuygulamaya ciddi sınırlılıklar getiren yasaya uymak anlamındadır.Yasa,ayaktandetoksifikasyonda Metadon kullanımını 30 günle sınırlamakta/doktorun öngörmesive gereği kanıtlanmak üzere program 180 güne dek uzayabilmektedir.Metadonkullanımı için kesilme belirtilerinin saptanması gerekmektedir.Başlangıç günlükdoz 40-60mg.arasında değişmekte olup 100mg.’ın üzerine FDA(Food and DrugAdministration) izni olmadan çıkılamaz.
Metadon için detoksifikasyon,çok daha sonra,ayni işin devamı olarakgörülmeli ve bir protokole bağlı olarak yapılmalıdır.
Bu amaçla kulanılabilecek antagonist,agonist ve parsiyel agonist/antagonist preparatlar henüz ülkemizde yoktur. Ancak tüm bu maddelerinAlkoldışı Bağımlılık Detoks. Merkezlerinde kullanılışını kurala dayanacakbiçimde ele alan bir yönetmelik çıkmak üzeredir.

Opyat bağımlılığına mevcut olanaklarla müdahalede;Delirium Tremens müdahalesi örnek alınarak palyasyon yapmak ve duruma, özelsorunlara bakarak, müdahalede bulunmak önerilebilecek en işlevsel yol gibigörünmektedir.

Barbitürat/ Benzodiazepin tipi bağımlılık:
Bu gruba ayrı bir biçimde ele aldığımız alkol bağımlılığıda katılmaktadır. Bu üç grup maddenin ortak özelliği sedatif/hipnotik etkiözelliğini paylaşmaları ve özellikle barbitürat ve alkol arasındakikros-toleranstır.(Toleransın aynı kimyasal yapı ve/veya etki özelliğine sahipmaddeler arasında geçiş yapmasıdır)

i.Barbitüratlar:
Bulunuşundan kısa süre sonra (9 yıl ) bağımlılık yaptığıanlaşılmıştır. Bir dönem en çokreçetelendirilen ilaçların başını çekmiştir.(%25) SSS’i deprese eden etkiyesahip olmakla birlikte ufak dozlarda (alkol gibi) paradoksal olarak uyarıcıetki yaparlar. Bu da kötüye kullanımı bağımlılığa dönüştüren kilit etkilerdenbiridir.Bağımlılık düzeyinde kullanımı letal doz sınırına yakındır.Bu nedenleaşırı doza bağlı ölümler görülebilmektedir.Kesilme belirtileri alkolkesilmesindekilerle neredeyse aynidir.Müdahale biçimi de benzemektedir.
ii.Benzodiazepinler:
En yaygın kullanıma sahip ilaçlardandır.Kortikal velimbik alanlarda spesifik bağlanma yerleri olduğu bilinmektedir.Reseptörebağlanmasıyla birlikte GABA’nın inhibe edici işlevini artırarak nörondahiperpolarizasyona sebeb olmaktadır.Uzun süren kullanımında GABA etkenliğiazalmakta ve kesilme sırasında düşük GABA üretiminin yol açtığı “reboundhiperaktivite” anlaşılırlık kazanmaktadır.

İki farklı reseptörü vardır: TipI ve TipII. Bunlardanilki anksiyete giderici etkiden ikincisi ise sedatif etkiden sorumlu olupklinik deneyler sonucu antianksiyete etkiye değil sedatif etkiye toleransgeliştiği gösterilmiştir.(Dual Reseptör hipotezi)
Bağımlılık, tedavi dozunun x2-5/gün biçiminde kullanımıile ençok 6 ay içinde gelişebilmektedir. Uzun süre ve daha az miktardaalanlarda kesilme belirtisi yine vardır ve orta şiddettedir. Kesilmebelirtileri yüksek ve düşük dozalanlarda biribirine çok benzemektedir.Üstelik bu belirtilerin çoğu hastanıniyileşmesini beklediği belirtiler olduğundan rebound anksiyete ile ayrımınıyapabilmek zordur.Bunlar İnsomni/irritabilite/tremor/bulantı/kusma/görmebulanıklığı ve nadiren psikotik belirtiler olmaktadır.
Kesilmeye müdahalede en etkili yolbilgilendirme/aydınlatma sürecini izleyerek bağımlının ilacı “kendi kendine”azaltmasıdır.(uzun etkili ilaçlarda 5mg/hafta;kısa etkililerde 2mg/hafta)Herazaltma da belirtiler şiddetlenebilir.Kontrol sağlanmadan ikinci bir azaltmayageçilmemesi ilke kararıdır.Kesilmeyi ılımlılaştırmada ilave medikasyonun pekdeğeri yoktur.

Esrar tipi bağımlılık:
Esansiyel madde (THC) Cannabis bitkisinden eldeedilmektedir. Genel olarak iki fazlı etkisi sözkonusudur; stimulan ve depresif.Bu etki kişilik özellikleri ve maddeye yönelik beklentilerledeğişmektedir.Lipofilik etkisi nedeniyle kan yoluylaakciğer,karaciğer,beyin,adrenal bezler,over ve testisteki adipoz dokuda hızlayayılır.Plasentayı geçtiği,süte karıştığı bilinmektedir. Kan-beyin engelini zoraşabildiğnden beyine ulaşan miktar %1 civarındadır.Tek doz alındığında bile 20saat sonra idrarda tespiti dikkat çekicidir.Yarılanma ömrü 50saatten fazlaolduğundan vücutta kalışı 30 günü bulur. Yemek ve içecekle de alınırsa da tütüngibi içilmesi daha yaygındır.İnhale edildiğinde etkisi 1-2¢da ortaya çıkmaktadır.Etkinin devam süresi 5-6saattir.Tolerans düşük ve yüksek dozlarda değişik derecelerde mevcuttur ve kısazamanda oluşmaktadır.Düşük doz <50mcg/Kg; yüksek doz>250mcg/Kg
olarak kabul edilirse de doza özgü etki tanımlamakzordur.Çünkü belrtilerin ortaya çıkışı sırasız ve karmaşıktır. Ancak bu,bağımlılığın gelişimini önleyemez.
Bağımlılığın tanımı için toleransın ille de gerekmediğialtı çizilmesi gereken önemli bir husustur.Çünkü esrarın bağımlılıkyapmadığı/sigara içmeden daha emniyetli olduğu vs.spekulasyonlar çoğu kezdeneysel gerçekleri gözardı etmektedir. Bağımlılığın gelişmesinde;genetikzemin/reseptör duyarlılığı/kullanım yaşı/doz/süre gibi değişkenler birarada elealınıp değerlendirilmelidir.Ayrıca esrar kullanımının başka maddelerinkullanımına kapı açtığı (gateway effect) bağımlılık kültüründe çok bildik birfenomendir.Morfinin analjezik etkisiyle kros-tolerans ilişkisi taşımasıilginçtir.
İntoksikatif etkisi nedeniyle hallusinasyon gelişmesibeklenir.Subjektif nitelikli yaşantılar,anksiyete,dış çevre uyaranlarına aşırıduyarlılık, iştahsızlık, huzursuzluk, insomni, bulantı, paranoid ideasyonkesilmenin belli başlı belirtileridir.
Uzun süreyle esrar kullananlarda limbik sistemdehipokampal alanda yol açtığı etkiler nedeniyle kognitif ve psikomotorişlevlerde azalma ve bozulma vardır.Bu nedenle depersonalizasyon vederealizasyon kronik esrar alanlarda sık rastlanan bulgulardandır.

Kokain tipi bağımlılık:
Kokain doğal bir lokal anestezik bir madde olmanınyanısıra güçlü bir SSS stimulanıdır.Başlangıçta orta beyin dopamin merkezleriniaktive ederek öforiye yol açmakta sinaps aralığında dopamin geri alımını blokeettiği için dopamin yolları uyarılmaktadır.Öte yandan NE geri alımını da blokeeder.Bu etkisi trisiklik antidepresanlara çok benzemektedir.Dopamin ve NEdüzeylerinin artması ile sempatik sistemin “kaçma ve savaşma” tepkisi tetiklenerek;uyanıklıktaartma/kalb ve solunumda hızlanma/kan basıncı ve beden ısısında yükselme/uyku vegıda gereksiniminde azalma gibi belirtiler ortaya çıkar.



Metabolize olması 20-30¢ sürdüğünden tekrarlayan dozlardoz aşırılığına ve ölüme yol açmaktadır Bilinen klasik kullanım yolu burunmukozası olup tütün gibi de içilebilmekte dolayısıyla emilim hızlanmaktatoksisitesi artmaktadır.
Uzun süre kullanımda beyindeki NE ve dopaminazalmakta,dopamin geri alımının kronik olarak engellenmesi serbest dopamindolanımını durdurarak kokain kesilmesine ve aşermeye yol açmaktadır.Kesilmebelirtileri uyku bozukluğu /intihar fikirleri/enerji kaybı /anhedoni /libidoazalması olarak sıralanabilir.
Kesilmeye kısa sürede müdahale için en uygun ilaçBromokriptin olup(dopamin agonisti) iki hafta sonra etkisini yitireceğinden;antidepresif medikasyon(trisiklikler/desimipramin),aşerme kontrolü ve depresyoniyileşmesine yönelik olarak Bromokriptin ile birlikte başlamalıdır.Antidepresifetkinin ortaya çıkmasıyla Bromokriptin kesilebilir.

Psikostimulan tipi bağımlılık:
Psikostimulan grubu ilaçların klinik uygulamadaendikasyonları sınırlıdır; narkolepsi/ADHD gibi. Opsiyonel olarak eklenebilecekendikasyonlar ise fatig sendrom ve obesite’dir. Bunun dışında kullanımı çoğukez kötüye kullanım ve bağımlılıkla ilgilidir.Çoğu araştırma bu tür kullanımınkadınlar ve genç yaşta insanlar arasında yaygın olduğuna işaret etmektedir.
Amfetamin referans maddedir.Reseptör bölgesinde dopaminve NE aktivitesini artırarak nöronal aktivitede ve mental aktivitede yükselmeyeyol açar.Doz ve bireysel beklenti ve toleransa bağlı olarak uyku ve beslenmegereksinimi yoksanır ve konuşkanlığın/konsantrasyonun artması gibi etkilergözlenir.Çoğu kez başlangıçta oral yolla alınır.IV kullanımı da vardır.Her kullanımdahuzursuzluk ve anksiyete eşlikçi bir semptomdur. Doz yükseldikçetaşikardi/hiperrefleksi/peltek konuşma, ataksi, bulantı, başağrısı ortayaçıkar. Ayrıca şiddetli uyarılmaya bağlı psikotik ataklar da gözlenebilmektedir.
Kesilme belirtileri derin bir yorgunluk, yoğun uykuihtiyacı ancak uyuyamama/irritabilite/yorgunlukla gelişen psikotiform ataklarolarak özetlenebilir.

Hallusinojen tipi bağımlılık:
Hallusinojenler algı mekanizması üzerinde doğrudan etkidebulunarak algılamanın derinliğini ve yoğunluğunu değiştirirler.LSD / Meskalin /Psilosibin bilinen üç örneği olup bunlardan en potent olanı LSD’dir.100mikrogramı saatlerce süren etkiler yapmaktadır.(Psilosibin’denx100;Meskalin’den x400 kat daha güçlüdür.) SSS’de farklı alanlardasempatomimetik etki özelliğine sahip olup 5HT ile yapısal benzerliğigöstermektedir.
Algı keskinliğininartması(Sinestezi) ve buna bağlı sonufarklılaşan içrel yaşantılar “trip/gezinti”diye bilinir.Ağız yoluylaalındığında 20-30¢da etkisi başlar ve giderekartmak suretiyle 3 saatte doruğa ulaşır.6 saat içinde de kaybolur. Ancak ruhsalaçıdan etkilenme daha da uzun devam etmektedir.(8-12 saat) Trip yaşantısı bellibir subkültür oluşturacak ölçüde özel bir söylem yaratmış ve özellikle sanatsalaçıdan yaratıcılığı(?) indüklediği ileri sürülmüştür. (1960’lı yıllarda reçeteile yazılan ilaçlardı.)Ancak 15cm kaldırım yüksekliğinin 15m derinlikte biruçurum gibi algılanması(bad trip) ve düşerken nörojenik şokla ölüm de tripyaşantısı içindedir ve üstelik hangi kullanımda ne türlü bir trip gelişeceğiniönceden kestirebilmek olanaklı değildir. Ayrıca “flashback” denilen fenomenayrı bir sorundur.Kullanımı terkettikten aylar/yıllar sonra bile (yarılanmasüresinden bağımsız) trip yaşantısının tekrarlanması/yeniden otonomik uyarılma süreciaçıklanamamıştır ve panik atak tablosuna çok benzemektedir. Benzer bir fenomenesrar için de bildirilmiştir.
Hallusinojenlerin gönüllülerde deneysel amaçla ve algı mekanizmalarını araştırırkenkullanıldığını bilmekteyiz.Bağımlılık tipi ile ilgili bir model henüzoluşturulabilmiş değildir.Toleransın engeç 5gün içinde oluştuğu ve kesilmebelirtilerinin birkaç gün devam edip kaybolduğunu bilmekteyiz.





Tütün tipi bağımlılık:
Tütün,içerdiği nikotin aracılığıyla beyin,otonom sinirsistemi ve diğer vücut dokuları üzerinde önemli etkiye sahip birmaddedir.Nikotin yapı olarak Asetilkoline benzer.Önceleri asetilkolin benzerietkiler yaparken sonraki aşamada asetilkolin etkisini engellemektedir.Böylesinebifazik etki özelliği nikotinin vücuttaki çok yönlü güçlü etkisinigöstermektedir.Serebral uyanıklık düzeyini artırarak kardiyovaskuler sistemi debuna uygun hızlandırır.Adrenalin üretimini uyarır.Öte yandan iskelet kaslarınıgevşetmek suretiyle paradoksik bir etki kompleksi oluşturur; [Uyarılma+Gevşeme]Bu kombine etki tolerans vebağımlılığın gelişmesinde son derece belirleyicidir ve hızlı gelişmesine yolaçar.
Sigarada kullanılan tütün,asitli duman üretmekte vebukkal mukozadaki emilim yetersiz olduğu için alveoler alım motiveedilmektedir.İnhalasyonla kan akımında yüksek nikotin yoğunluklu bolusoluşmakta kan düzeyi bolus hacmi esas alınarak titre edilmektedir.
Kesilme belirtileri; aşerme,gerginlik vedepresyon,bradikardi,hipotansiyon,kabızlık,uyku güçlüğü, huzursuzluk,konsantrasyon zorluğu olup birkaç hafta sürebilmektedir.Kesilmeye müdahalesemptomatik tedavi niteliğinde olup uzun süreli tedavi için bilgilendirme,aydınlatma ve nikotin ciklet, yaması gibi “ikame tedavisi” sözkonusudur.

Uçucu madde tipi bağımlılık:
Uçucu madde tipi bağımlılığı,barbitürat/alkol/benzodiazepintipi bağımlılığa benzemektedir. Genel anestezik ajanlardan endüstriyel tüketimmalzemelerine ve kırtasiye olarak satılan tüketim maddeleri de dahil olmaküzere geniş bir madde dağarcığına sahiptir. Bireyin-kendi seçimidışında-tolerans ve bağımlılık geliştirebileceği tek örnek bağımlılıktipidir.(Ortamdaki maddenin –bilinmeden-solunması sonucu) Ciddi bir toplumsağlığı sorunudur.Çünkü “ulaşabilme ve temin edebilme” açısından diğermaddelerle kıyaslanamıyacak kolaylıklar taşırlar.
Uçucu maddeleri; yapıştırıcılar/aerosoller/anestezikajanlar/oje siliciler/leke çıkarıcılar/kuru temizleme maddeleri/yangınsöndürücüler/gaz yakıtlar/boya incelticiler vs.olarak sayabiliriz.

Çoklu madde kullanımı(polydrug abuse):
Kısaca tanımlayacak olursak; primer bağımlılığa eklenmişikinci bir maddenin tekrarlayıcı biçimde kullanılmasıdır.Aslında tek birmaddeyle sınırlı bağımlılık tipi,bugün için, artık yoktur. Örneğin alkol ve tütün en yaygınkullanım örneğidir. Çoklu madde kullenımında hangi maddenin hangisiniöncelediği pek açık değildir.Çoklu madde kullanımına ait bir sıralama (biraraştırmaya göre) yapacak olursak;tütün, alkol, marıjuana, eroin, kokain ve diğerleri diyebiliriz.
Bu maddeler biribirlerinin etkisini ya kontrol etmekte yada potansiyalize etmektedir.Örneğin; benzodiazepinler opyatları potansiyalizeetmekte kokain endojen opyat salınımına yol açarak eroin etkisiniartırmaktadır. Böylesi etkileşmeler SSS reseptörlerinin karışık yapısıylayakından ilişkilidir.Önceden etanol ve barbitüratların SSS’de benzodiazepinbağlanma alanlarıyla doğrudan etkileşmediği düşünülürken GABA klorürkompleksinin etanol/barbitürat/anksiyolitik ve antikonvülsif ilaçlardanetkilendiği bugün artık bilinmektedir.
Çoklu madde kullenımı özellikle aşırı doz alımına aitakut durumlarda klinik müdahale açısından sorun teşkil etmektedir.Ayrıcastandart tedavi yaklaşımına beklenen yanıtı vermeyen hastalarda aklagetirilmesi gereken bir husus ta çoklu madde kullanımıdır.Çoklu maddekullanımında tanıyı kolaylaştıracak tek araç “idrar taraması”dır.Psikiyatrikeş-hastalanma insidansı bu grupta oldukça yüksektir.Tedavi için planlananilaçların da kötü kullanım olasılığı tedavideki en ciddi sorunlardan birisidir.







Patolojik kumar:
“Maddesi olmayan” bağımlılık olarak kabul edlmektedir.Bağımlılıkedimi, kumar oynama düşüncesi ile kararı ve eylemi sonucu oluşan uyarılma veöforiyi kapsamaktadır.Yapısal yatkınlık en çok tartışılan etyolojiketmenlerdendir. Yaşam sorunlarına ve disforiye yönelik çözüm seçeneği olarakiçrelleştirilmektedir.
Genellikle ergenlikte başlar ancak kompulsif hale gelişibüyük bir kazancı izler.Davranışın denetlenmesindeki zorluk, yükselen dürtüdurumu ve aşerme bağımlılığa özgü niteliklerdir.Kaybetme ise ‘self-esteem’eyönelik olarak algılanır.Bu nedenle anksiyete, depresyon, suisidal fikirler sıkrastlanır.
Tedavide değerlendirme, aydınlatma, bilgilendirmeönemlidir.Aile tedavisi önerilir.Medikasyon olarak MAOI’lerinden olumlu sonuçalındığına ait çalışmalar vardır
aerol isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla

     

Cevapla

Seçenekler
Stil

Yetkileriniz
You may not post new threads
You may post replies
You may not post attachments
You may edit your posts

BB code is Açık
Smileler Açık
[IMG] Kodları Açık
HTML-KodlarıKapalı


Benzer Konular
Konu Konuyu Başlatan Forum Cevaplar Son Mesaj
Türk Tipi Yöneticilerin özellikleri (33+ 33 Madde) aerol Eğlence / Geyik 2 09-04-2011 23:18
uklarda madde kullanimi uluslarasi sempozyumu aerol Kongre - Sempozyum - Panel - Organizasyon - Seminerler 1 01-07-2011 22:47
Uçucu madde istismarı aerol Genel Mesleki Konular 1 12-18-2010 10:21
Bilgisayar Bağımlılığı bturkuaz Eğlence / Geyik 2 04-28-2010 12:04
alkol kullaniyormusunuz? aygun_58 STETUSKOP Kulisleri / Muhabbet 5 08-26-2009 11:47


Şu Anki Saat: 21:32


Powered by vBulletin
Copyright © 2000-2009 Jelsoft Enterprises Limited.
www.stetuskop.com